Pacificisme, kent u dat woord? Ik niet, tot ik op zaterdag 26 september 2026, in de boekenbijlage van de Vlaamse krant De Morgen, een interview las met auteur-filosofe Alicja Geschinska, naar aanleiding van het verschijnen van haar nieuwe boek, Hand van Hoop. Pleidooi voor een hernieuwd pacificisme. In de filosofie blijkt pacificismeeen stroming te zijn, die zich onderscheidt van het absolute pacifisme. Ook pacificisme streeft naar het voorkomen van oorlog en ziet vrede als de norm, maar het is niet categorisch tegen elk gebruik van militair geweld. Een pacificist gelooft ten volle dat oorlog onmenselijk is, maar vindt dat er situaties zijn waarin (internationaal) militair ingrijpen of zelfverdediging noodzakelijk is, om een groter kwaad te stoppen of de rechtsorde te handhaven. Dat militaire ingrijpen moet dan wel kaderen binnen de erkende regels van het internationale oorlogsrecht. Absolute pacifisten daarentegen, wijzen elke vorm van geweld principieel en onvoorwaardelijk af, zelfs als het om zelfverdediging gaat.
Hoe zit het dan met onpartijdigheid en neutraliteit? En wat is eigenlijk het verschil tussen die twee? Volgens AI ben je onpartijdig als je gebeurtenissen eerlijk en zonder vooroordelen onderzoekt. Daarna kies je partij voor wie er volgens de regels of de feiten gelijk heeft en baseer je daarop je gedrag. Als je neutraal bent, kies je geen partij en hou je je volledig afzijdig; stel je dus ook geen gedrag. Onpartijdig, daar kan ik me iets bij voorstellen. Neutraal is misschien een ander paar mouwen? In de praktijk zien we momenteel bijvoorbeeld dat strenge staatsneutraliteit onder druk staat, door veranderende wereldverhoudingen. Zo hebben bijvoorbeeld Zweden en Finland hun decennialange militaire neutraliteit opgegeven, na de Russische inval in Oekraïne en zijn ze toegetreden tot de NAVO. Daar kan ik me eveneens iets bij voorstellen. Op school, op je werk, thuis, … laat je een pestkop toch ook niet ongestraft zijn slachtoffer terroriseren? Je onderzoekt wél onpartijdig wat er aan de hand is, maar blijft níet neutraal, want je roept de bullebak kordaat een halt toe. Zo zou het in elk geval toch moeten gaan, vind ik. Of zoals de wijze Zuid-Afrikaanse aartsbisschop Desmond Tutu het ooit zei: ‘Als je neutraal bent in situaties van onrecht, heb je de kant gekozen van de onderdrukker.’
Over onrecht en onderdrukken gaat het ook in de trilogie voor jonge tieners, Kidnapped from Ukraine, van de Oekraïense-Canadese auteur Marsha Forchuk Skrypuch. Het verhaal volgt de 12-jarige tweelingzussen Rada en Dariia Popkova, die met hun familie in de Oekraïense stad Marioepol wonen. In deel één, Under Attack, lezen we hoe het gezin bij het begin van de Russische invasie (24 februari 2022), gescheiden raakt. Dariia en haar moeder proberen samen te overleven, maar geraken in de chaos van voortdurende bombardementen, elkaar ook kwijt. Dariia wordt gedeporteerd naar Rusland, waar ze in een Russisch gezin geplaatst wordt. In deel twee, Standoff, lezen we hoe Rada en haar vader Ivan, proberen te overleven door van schuilplaats naar schuilplaats te trekken. Zo komen ze terecht in de Azov-staalfabriek, het hoofdkwartier van de Oekraïense verzetsstrijders. Ivan vecht met hen mee en wordt krijgsgevangen genomen door de Russen. Intussen zoekt Rada wanhopig naar haar moeder en haar tweelingzus Dariia. In deel drie, Still Alive, vinden we Rada en haar moeder terug in de Karpaten, waar ze allebei als vluchteling terecht zijn gekomen en zo elkaar teruggevonden hebben. Intussen verblijft Dariia nog steeds bij het pleeggezin in Rusland en blijft vader Ivan vermist. Zal het gezin uiteindelijk herenigd worden …? Een Nederlandse vertaling van dit razend spannende en interessante boek, is helaas nog niet voorhanden. Als je desondanks wil weten hoe het afloopt met Dariia en Rada, haal dan je beste Engels boven en lees hun dramatische verhaal!
