Skip to content
Twee graden

Vier jongeren, drie rampen, twee graden

In de ‘Noot van de auteur’ achterin het boek Twee graden legt de Amerikaanse schrijver Alan Gratz vol overtuiging en bevlogen uit dat zijn boek een antwoord is op de vraag wat hij kan doen om aandacht te vestigen op de klimaatverandering. Het boek wordt daarmee meer dan een jeugdroman, het is ook een pamflet. Gratz geeft aan dat hij voor zijn verhaal helaas kon kiezen uit oneindig veel catastrofale gevolgen van oneindig veel natuurrampen op talloze locaties. Verwoestende natuurbranden woeden op vele continenten, zoals ook het leefgebied van dieren op plekken in de hele wereld wordt bedreigd. Orkanen, overstromingen, cyclonen, ‘regenbommen’ en andere extreme weersomstandigheden hebben de afgelopen jaren mensen overal op de wereld in gevaar gebracht. Gratz heeft drie locaties in Noord-Amerika gekozen en daar gebeurtenissen bij ‘verzonnen’ die tijdens recente klimaatrampen ook echte mensen zijn overkomen.

Het boek is opgebouwd uit zes delen en een epiloog. Per deel worden drie bijzonder spannende belevenissen gevolgd van de vier hoofdpersonen. Dat zijn respectievelijk Akira uit California, in de Sierra Nevada aan de westkust van de VS, Owen en George uit Churchill, aan de Hudsonbaai in Canada en Natalie uit Miami in het zuidelijkste puntje van Florida, boven Cuba. De verandering van locatie en personages wordt steeds expliciet aangegeven, dus ingewikkeld is deze veelomvattende inhoud en opbouw niet. Graz is een meester in het schrijven van verhalen met veel actiespanning. Ook deze roman gunt de lezer geen seconde rust: je buitelt van spannend hoogtepunt naar een volgende verrassend gevaarlijke wending en terug, met elke keer weer zogenoemde kluisterscènes of ademstokkers (cliffhangers).

Klimaatinzichten
‘Pap, kijk! Een bosbrand!’ is de uitroep van Akira waar het boek mee begint. Haar vader weet zeker dat er niets bijzonders aan de hand is, maar hij blijkt ernaast te zitten. Terwijl links en rechts bomen als luciferhoutjes vlam vatten proberen Akira en haar vader te ontkomen. Ze moeten hun paarden achterlaten en kunnen verder in de auto bij vader Daniel en dochter Sue die ze onderweg ontmoetten. Vervolgens raken de meiden door omgevallen brandende bomen gescheiden van hun vaders, vat het huis waar ze zich even veilig waanden vlam, vindt Akira haar paard en later haar eigen huis én haar ouders terug en vindt het hele gezin een voorlopig veilig heenkomen op een eilandje in een nabijgelegen meer. Akira heeft zich dan al lang gerealiseerd dat ze op moet staan tegen haar vader, die de klimaatverandering consequent bagatelliseert. Ze gaat niet langer haar mond houden. ‘De klimaatverandering was realiteit en ze wilde er iets aan doen.’

Owen en George zijn twee jongens die in hun ijzige leefwereld in Noordoost-Canada in het seizoen toeristen rondleiden, maar er nu met z’n tweeën op uit gaan met Georges sneeuwscooter. De jongens hebben veel lol, zijn goede vrienden en leven een spannend jongensboekenleven in de ruige natuur in afgezonderd Churchill. Totdat ze tijdens een plaspauze worden aangevallen door een moederbeer met jong. Doordat er minder ijs is in de Noordpoolgebieden worden ijsberen steeds zuidelijker gedwongen en komen ze dus vaker in gebieden waar mensen wonen. De jongens overleven de aanval op wonderbaarlijke wijze, zelfs als hun sneeuwscooter door het ijs van een bevroren meer zakt, als een tweede ijsbeer hen achtervolgt en als ze in een berenval vast komen te zitten. Owen realiseert zich na al deze avonturen dat hij de toeristen voortaan niet alleen over ijsberen moet vertellen, maar ook alles wat hij weet over de desastreuze klimaatveranderingsfeiten als smeltend ijs en afbrokkelend permafrost.

Natalie krijgt in Miami te maken met de allesverwoestende orkaan Ruben. De gevolgen zijn desastreus en verschrikkelijk. Ook zij wordt van hopeloze situatie in nog hopelozer situaties geslingerd, maar overleeft wonderwel. Als de hele achtermuur van het huis instort spoelt Natalie weg en wordt ze gescheiden van haar moeder en buurvrouw. Moeder weet haar nog wel Churro, het hondje van de buurvrouw, aan te reiken. Vervolgens zinkt het bootje waar ze met veel moeite een veilig plekje op dacht te hebben gevonden, zwemmen er een alligator en een tijgerpython langs die gelukkig niet in haar geïnteresseerd zijn en blijkt de rust schijn als ze zich realiseert dat ze zich tijdelijk in het oog van de orkaan bevindt. Natalie werpt na haar rampzalige ervaringen alle schroom van zich af en ziet in dat ze alleen maar iets aan de klimaatverandering kan doen als ze zoveel mogelijk mensen bereikt.

Epiloog
In de epiloog van het boek komen alle personages bij elkaar op een Kids Against Climate Changebijeenkomst in Washington waar jongeren van over de hele wereld vertellen wat zij hebben meegemaakt tijdens hun ‘eigen’ klimaatramp. Er zijn vele verhalen en wel honderdduizenden mensen. De belangrijkste boodschap is dat mensen niet alleen verantwoordelijk zijn voor de opwarming van de aarde, maar ook en vooral dat ieder mens iets kan en moet doen. Natalie verwijst naar het zelfgecreëerde fantasieland uit haar jeugd: Mariposaland. Zo’n (fictieve) perfecte wereld kan een inspiratiebron zijn voor een betere toekomst, is de kern van haar verhaal. Het boek eindigt dus in een positieve, optimistische en hoopvolle sfeer, wat een goede eigenschap is voor een jeugdboek.

Voor de jonge lezer zal Twee graden zeker een spannend en vlot leesbaar boek zijn. Sommige gebeurtenissen zijn wat ongeloofwaardig zoals de scènes waarin de zwaargewonde jongens een ijsbeer van een wisse dood gaan redden. Die ongeloofwaardigheid geldt ook voor de epische concentratie: de verpletterende hoeveelheid aan schokkende gebeurtenissen bij alle jongeren afzonderlijk. Jonge lezers hebben daar echter over het algemeen niet zoveel last van, integendeel.

Alan Gratz valt in zijn boeken niet te betrappen op een beeldende schrijfstijl of op veel diepgang bij de beschrijving van de personages. Daar staat tegenover dat de verhalen belangrijke en interessante informatie bevatten, dat er heel veel actie en dus vaart in het boek is en dat de intentie, noem het de boodschap, belangwekkend is. In het klimaatakkoord uit 2015 hebben bijna alle landen van de wereld de intentie uitgesproken dat de opwarming van de aarde onder de twee graden Celsius moet blijven, meldt Graz in zijn epiloog. Tijdens het schrijven van dit boek realiseerde hij zich meer en meer dat hij niet alles kan oplossen, maar dat ook hij verantwoordelijk is en net als zijn personages iets moet doen. Dat heeft hij gedaan door dit boek te schrijven.

Twee graden
Verschenen bij: Uitgeverij Kluitman
ISBN: 9789020654783
400 pagina’s
Prijs: €17.99
Vertaling door: Carla Hazewindus
Verschenen: 2023