Toch niet tijdens…

Je kent het vast nog wel, het fluisterspel waarbij iets wordt doorgefluisterd en de woorden stukje bij beetje worden vervormd waardoor de uitkomst, als het hardop wordt uitgesproken, verrassend anders is. In Wachten op de Barbaren, geschreven en geïllustreerd door Olivier Tallec, zien we een rijtje mannetjes die zachtjes iets in elkaars oor vertellen. De voorste kijkt ietwat verontrust, want de Barbaren komen, klaar voor de aanval op hun stadje en we lezen: ‘Zij zullen plots aan de poorten van de stad opduiken en binnenvallen.’ De stadsomroeper blèrt het rond, staande op de kantelen van de stadsmuur. ‘Spannend. We moeten ons voorbereiden op een vurige strijd.’

Spannend is het zeker, want waar zouden de Barbaren vandaan komen? Het bos ziet er vandaag ineens onheilspellend donker uit en de Barbaren zijn geen bangeriken, zeggen ze. Misschien komen ze juist over de koude bergen, want van vrieskou hebben ze geen last. Ze zijn erg harig, toch? Of moet de stad het gevaar vanuit de rivier vrezen? Het gerucht gaat dat de Barbaren hun adem heel lang kunnen inhouden. Hoe laat zouden ze komen? Voor de lunch? Tijdens het vieruurtje? Nee, toch niet voor het avondeten?! Je zult het net zien…

Uniformiteit
Olivier Tallec is een Franse schrijver en illustrator. Voorbeelden van eerdere boeken zijn Dit is mijn boom! (2022). Dit sloot aan bij het kinderboekenweekthema Gi-ga-groen! uit 2022 en gaat over een eekhoorn die zich een boom toe-eigent. De illustraties van het diertje met de uitvergrote mimiek en de enorme dennenappel zijn zowel aantrekkelijk als grappig. In Het fantastische bomen- en plantenboek (2023) zie je o.a. de weessokkenboom die een muf geurtje verspreidt of de muntfrisse tandenborstelboom. Je ziet een variatie aan figuurtjes, kleur en detail en hier straalt een plezier en zorgvuldigheid van de pagina’s.

In dit nieuwste prentenboek tekent Tallec het dappere volkje dat zich klaarmaakt voor de strijd: de wapens worden uit de kelder gehaald, de medailles afgestoft en de vlaggen gehesen. De illustraties zijn rechttoe rechtaan; ze passen prima bij de tekst, maar laten verder weinig aan de verbeelding over. Door het vrij grote formaat van het boek, komen deze minder verfijnde illustraties nogal groots over. Lompe stenen muren, vormloze zwarte kanonnen, blokkerige huizen en forse vlakken groen die bomen of bos voorstellen. Er zijn geen andere personages te zien dan veel mannetjes die op elkaar lijken met dezelfde uniformen, kleur en [CL1] [ST2] gezichtsuitdrukkingen. Slechts één van de figuurtjes onderscheidt zich een beetje met zijn kleine zwaard, bordje eten, zijn omgebonden servet en de aandoenlijke tranen. Ook de tekst sprankelt niet en veel zinnen beginnen met ‘we’: ‘We nemen de medailles onder handen. We zijn er helemaal klaar voor. We hebben er veel vertrouwen in.’ Het is nogal veel ‘we’ op slechts één pagina, en met name omdat de zinnen geen prettige cadans hebben, is het storend tijdens het lezen. Toch heeft het woordje ‘we’ zeker een belangrijke betekenis.

Wij en zij
Dit verhaal is vrij bewerkt naar het gedicht ‘Wachten op de barbaren’ (1898) van de Griekse dichter Konstantínos Kaváfis. Barbaar was een verzamelnaam voor andere volken, als men hun taal bijvoorbeeld niet kon verstaan of wanneer een cultuur vreemd of anders overkwam. In dit gedicht, dat zich afspeelt in de oudheid, wacht een volk op de actie van de leiders, want wat gaan ze doen om hen te beschermen tegen de barbaren? De gemeenschappelijke onbekende vijand zorgt voor een wij-gevoel, want zij, de ander, zal onheil brengen. Dat het wachten uiteindelijk niet wordt beloond, zorgt ervoor dat het volk in een zwart gat valt, want wat nu? De gezamenlijke angst was namelijk een reden om te leven en nu moet men weer verantwoordelijkheid dragen voor een eigen levensinvulling. 

Tallec laat in het prentenboek het wij-gevoel duidelijk naar voren komen, al komt het tekstueel niet helemaal lekker van de grond en het mist uitwerking: ‘De Barbaren zijn niet zoals wij. En dat is lastig.’  Wat zou lastig zijn? Het volkje maakt zich klaar, verenigt zich en wacht: laat de Barbaren maar komen! Maar, zullen ze wel komen? Zo niet, wat dan? Dat kun je lezen in dit actuele prentenboek, want hoewel de uitwerking in tekst en beeld wat verfijning mist, is dit verhaal een mooi aanknopingspunt om met het kind te praten over wij versus zij. Het heeft daarmee de tijdsgeest perfect te pakken.