Skip to content
Het eerste licht

Teer en breekbaar

Er zijn boeken die haast niet in een recensie te vangen zijn, omdat het enige dat echt recht doet aan het boek, het boek zelf is. Het eerste licht is zo’n boek. Het thema is ‘dood’, een moeilijk en zwaar thema maar o, wat behandelt auteur Tom Marien dit prachtig.

We maken kennis met een groepje insecten. De eerste zin, ‘Het gebeurde plots in de langste nacht’, zet het verhaal onmiddellijk op scherp. Vuurvlieg sterft. Voor de andere insecten een verwarrend raadsel. Ze vragen hun vrienden om raad.

Langzaam beginnen de insecten te begrijpen dat Vuurvliegs lichaam stuk is en niet meer gemaakt kan worden. Het afscheid nemen verloopt onhandig, een van Vuurvliegs pootjes breekt zelfs af. Dat brengt Tor op een idee. Hij breekt nog iets af: een vleugel. Mier knutselt de vleugel aan Bij en de poot aan Tor. Twee insectjes zijn geholpen en dan lukt het wel, dat afscheid nemen.

Een passie voor taal
Marien is leraar, liefhebbende vader, lezer en gelukkig voor ons: schrijver. Want Marien beschikt, dankzij zijn passie voor lezen, over een fantastische woordenschat. Hij schrijft daarmee geen zinnen, maar boetseert een wereld met woorden. Elk woord staat op de juiste plek als het gaat over betekenis, ritme en rijm. De combinatie van fantasie en een heldere kijk op de wereld levert een uniek prentenboek op. Uniek in veel opzichten. Zoveel boeken met insecten in de hoofdrol zijn er niet en maar weinig auteurs wagen zich aan verhalen over begrijpen van dood en hoe verwarrend ‘dood’ kan zijn. Het aanstippen van orgaandonatie, op een manier die volkomen vanzelfsprekend en liefdevol is, is zelfs binnen dat genre een zeldzaamheid.

Taalkundig is dit boek een snoepje. De vrienden van vuurvlieg spreken over zichzelf als ‘we’, wat een prachtige manier is om kinderen te laten kennismaken met dit vrij zeldzame verhaalperspectief. En zoals aangestipt beschrijft Marien de droevige gebeurtenissen in prachtige, rijke taal. Hij neemt de tijd, hij gunt zijn insecten de ruimte die nodig is om te ontdekken wat er nu precies aan de hand is met Vuurvlieg.

Tere illustraties
Sassafras De Bruyn is verantwoordelijk voor de illustraties. Wat onmiddellijk opvalt is de donkere achtergrond. Het verhaal speelt zich immers af tijdens de langste nacht. Tegen die achtergrond fladderen de insectjes in tere kleuren. De Bruyn heeft daarbij ook goed gelet op licht en schaduw. Hierdoor is de nacht kleurrijk en levendig. Behalve dan natuurlijk, helaas, Vuurvlieg die van alle kleur ontdaan is.

Het valt niet mee om iets kleins als een insect via de lichaamstaal en gelaatsuitdrukking emoties mee te geven maar het is De Bruyn gelukt. Ze speelt met houdingen en invalshoeken en weet zo een perfecte ondersteuning voor de tekst te bouwen.  

Een boek om naar te luisteren
Dit boek heeft een bonus. In de colofon vind je een QR-code waarmee je toegang krijgt tot het prachtige lied dat Jonas Winterland schreef bij dit verhaal. ‘Het lied van de vuurvlieg’ is stemmig en droevig, ontroerend en misschien wat zwaar ook. Het past naadloos bij de omstandigheden waarin een kind zich bevindt in de eerste periode na een overlijden.

Een boek om over te praten
Themaboeken zoals dit zijn minder geschikt om een willekeurig voorleesmomentje te vullen, maar het boek sluit wel perfect aan als er een sterfgeval op school of in de familie is. Vaak is dat het eerste moment waarop een jong kind met de dood geconfronteerd wordt en voelt het zich net zo verbaasd en onthutst als de insectjes in het verhaal. Het doet goed om te weten dat dit normale gevoelens zijn. Het verhaal kan een ontluikend besef over de dood ondersteunen. Het is ook een geruststellend boek: het stemmige lied en de tedere afbeeldingen bieden troost.

Het boek woord voor woord voorlezen biedt enorm veel als het gaat om begrip en verwerking. Samen met de insecten, die spreken over ‘we’, en daar hoort de lezer wellicht ook bij, zullen de kinderen ontdekken wat het is, dood. Het loont om de tijd te nemen, de prenten te laten zien en details aan te wijzen. De spitse neus van Vuurvlieg, de plotse grijstonen, de reacties van de vriendjes, de onderlinge steun en hulp. Het onbegrip rondom de situatie, het begrip voor elkaar. En dan, uiteindelijk op de laatste pagina, de terugkeer van het licht. De symboliek daarin kan een hulpmiddel zijn om verdriet een plek te geven. Ook als alles verloren lijkt, komt er weer een nieuwe dag. Licht komt terug. Hoop mag blijven.

Copyright Standaard Uitgeverij, imprint Davidsfonds Infodok, illustraties Sassafras De Bruyn.

Het eerste licht
Verschenen bij: Davidsfonds-infodoc
ISBN: 9789002274695
32 pagina’s
Prijs: €17.95
Verschenen: 2023