Sprankelend vervolg op De observatoloog

Spreeuwen zijn een plaag. Dat is te wijten aan de mens. De vogel kwam alleen voor in Europa, Azië en Noord-Afrika, maar de Europeanen hadden in de gaten dat ze prima geschikt waren om schade aan gewassen te voorkomen. Dus namen ze die over de hele wereld mee als beschermers. Met als gevolg dat inheemse soorten werden verdrukt. Toch oogsten spreeuwen ook bewondering. Ze vliegen in prachtige formaties en zijn geweldige imitators van geluiden van andere vogels, maar ook van sirenes of de piep van een achteruitrijdende auto. Of zoals vertaler Bibi Dumon Tak hun geluid al ooit in een gedicht verwoordde: ‘echte straatschoffiepop, de dakrandhiphop van spreeuwenzang’.*

De spreeuw mag dan ook niet ontbreken in de parade van vogels die voorbij komen in De Mega-Omnivogel van de Nieuw-Zeelandse illustrator Giselle Clarkson (1989). Bibi Dumon Tak zette het om in fris Nederlands, net als ze twee jaar geleden ook met Clarksons vorige Het buitengewone handboek voor de observatoloog deed. Ging dat boek over zowel flora als fauna, nu leert de lezer uitsluitend vogels observeren.

Uiterlijk

In de Nederlandse vertaling kreeg de titel De Omnivogel om onduidelijke reden nog een extra lading door het woord Mega ervoor. Die is niet nodig om in bewondering te raken voor het boek. Het staat vol prachtige tekeningen en humoristische tekstjes en prikkelt de lezer om inderdaad vaker de lucht in te turen of er met de verrekijker op uit te trekken.

Het ‘Omni’ in de titel verwijst naar de opzet om de lezer gedragingen en kenmerken van vogels in het algemeen te leren zien. Grofweg bestaat De Mega-Omnivogel uit twee delen. In het eerste wordt onderzocht wat een vogel tot een vogel maakt: zijn en haar lichaamsdelen, versieringen en veren, haar legsels, hun nesten en hoe ze aan hun namen komen. In het tweede deel zoomt Clarkson in op achttien vogels(oorten) en wat het meest opvallend is aan hun uiterlijk of gedrag. Daarna zijn er ook nog leuke tips zoals over hoe je een vogel die in je kamer verzeild is geraakt weer veilig naar buiten krijgt en hoe je een kip oppakt. 

Graten

De plaatjes zijn af en toe onweerstaanbaar grappig, vaak in combinatie met de teksten. Als wordt verteld dat alle vogels gewerveld zijn zie je op de bijbehorende tekening bijvoorbeeld een slakje dat verzucht: ‘dan lig ik eruit…’ en een vis die zegt: ‘Ik heb behalve mijn ruggengraat nog veel meer graten’.
Waar het gaat over kippengeluiden leer je dat ‘Ba-kAUW’ in het kips betekent dat ze een ei heeft gelegd en ‘koe koe koe KA-AAH’ de waarschuwing aan collega’s dat er gevaar dreigt. Maar bij ‘Brok-ok-ok-brok’ staat vervolgens in een voetnoot dat niet is gecheckt of dat echt betekent dat de kip een bananenmuffin ziet.

Er zijn daarnaast de speelse beschrijvingen van kleuren: veren als abrikozenjam (een kip), watermeloenroze pootjes (de duif) en de frambozenyoghurtkleurige pootjes van de spreeuw.

Klacht

Het lijkt erop dat vertaler Bibi Dumon Tak een aardig pootje in de formuleringen van de teksten gehad heeft. De manier waarop sommige vogels voor zichzelf opkomen of misvattingen recht proberen te zetten, doet af en toe denken aan haar Vandaag houd ik mijn spreekbeurt over de anaconda. 

De Mega-Omnivogel is een sprankelend boek. Ook al moppert een enkel dier wel over een foutje. Zoals op de laatste pagina de zwaan die een klacht wil indienen omdat er staat dat hij een ‘verlengde eend’ lijkt. Daarbij staat weer de meeuw met de opmerking: ‘Ik leg geen klachten neer. Alleen eieren’.

* _{het gedicht over de spreeuw van Bibi Dumon Tak staat in Verloren woorden van Robert MacFarlane en Jackie Morris.}