Skip to content
Het dierendoodboek

Een boek dat bruist van het leven

Misschien is de titel van Het dierendoodboek van Stern Nijland wat misleidend. Alles wat in het boek staat heeft met de dood te maken, maar toch gaat het vaak niet over de dood. Het is een boek dat bruist van het leven. Nijland, die zelf de illustraties maakte, begint met een korte uitleg. De dood is heel natuurlijk in het dierenrijk, zegt ze, doodnormaal. ‘Eten en gegeten worden, daar gaat het om. Elk dier is voedsel voor een ander, dat is de voedselketen. Dood doet leven.’ Daarna bespreekt ze de natuurlijke aspecten van dierendood voor ze verder gaat met onnatuurlijke, veroorzaakt door de mens.

Tekst, illustraties en weetjes
De teksten en illustraties sluiten zo goed op elkaar aan dat het haast niet anders kan dan dat Nijland het boek bladzijde voor bladzijde gemaakt heeft, in plaats van eerst de tekst en toen de plaatjes. De illustraties zijn zichtbaar getekend, maar levensecht, en er spreekt liefde uit voor alles wat leeft. Op iedere bladzijde staan één of meer weetjes, een slimme manier om te zorgen dat kinderen verder lezen. Sommige zijn verrassend (o, zit dat zo!). Er zijn vast niet veel kinderen die weten dat zalmen hun roze kleur krijgen door het eten van garnaaltjes en schelpdiertjes. Andere zijn verontrustend. Dat een volwassen muis door een gaatje van 5 mm je huis binnen kan dringen, wil niemand horen. Treurige zitten er ook tussen. Ongeveer 1 miljoen plant- en diersoorten worden met uitsterven bedreigd.

Verrassende onderwerpen
Dat de eerste zoveel bladzijden over roofdieren gaan, kan nauwelijks een verrassing zijn. Wie aan dierendood denkt, denkt daaraan. Nijland weet het spannend te houden door ook minder bekende roofdieren aan bod te laten komen. Wat te denken van de sidderaal, die stroomstoten tot wel 600 volt gebruikt om te jagen, of de hengelvis, die in de diepzee leeft? Het vrouwtje heeft een lampje aan een ‘hengel’ op haar kop, eigenlijk een verzameling lichtgevende bacteriën, waarmee ze haar prooien lokt.

Na de roofdieren volgen minder voor de hand liggende onderwerpen. Zo zijn er dieren die zich schijndood houden om aan roofdieren te ontsnappen, die gebruik maken van camouflage of zich opofferen voor de groep.

Illustratie: Stern Nijland

Antropomorfisme
Nog interessanter wordt het als het gaat over dierenemoties. Kunnen dieren rouwen als een van hen doodgaat? Zijn ze in staat om wraak te nemen op iemand die hen iets heeft misdaan? Nijland geeft voorbeelden van gedrag waarbij het erop lijkt dat dieren rouwen en wraak nemen, zonder dat ze zich stellig uitspreekt over wat er precies aan de hand is. Net als wetenschappers waakt ze voor antropomorfisme, het toekennen van menselijke eigenschappen aan niet-menselijk wezens, zoals dieren, maar uitsluiten dat dieren gevoelens hebben net als wij, dat wil ze niet. ‘We moeten als mens dus in elk geval rekening houden met de mogelijkheid dat dieren iets voelen en dat ze dus ook kunnen rouwen.’

De invloed van de mens
Als het gaat over de invloed van de mens wordt Het dierendoodboek een beetje grimmig. Dat ligt niet aan Nijlands taal of toon, maar aan wat ze moet vertellen. Uitstervende soorten, intensieve veeteelt en visserij, plastic soep en proefdieren. Allemaal onderwerpen die voorbij moeten komen in een boek over dierendood, maar die best confronterend zijn. Dat Nijland er hier voor heeft gekozen om naast weetjes ook tips toe te voegen is een slimme zet. Het geeft kinderen de mogelijkheid iets te doen met hun gevoelens van verdriet of boosheid over dierenleed. De tips zijn laagdrempelig genoeg om voor hen van waarde te zijn. Ze hoeven niet meteen helemaal plantaardig te gaan eten, wat misschien een grote stap is als je ouders voor je koken. Ze kunnen ook een gesprek beginnen over keurmerken voor vlees, vis of eieren. Zo zorgt Nijland dat het laatste stuk van het boek te verdragen is.

Het dierendoodboek bevat begrippen uit de biologie en zal misschien niet makkelijk te lezen zijn voor kinderen onder de tien jaar. Toch is het ook voor hen de moeite waard, misschien zelfs voor leergierige kleuters. Met de uitleg van een volwassene erbij, zullen ze het toch kunnen volgen, zeker gezien de prachtige illustraties.

Het dierendoodboek
Verschenen bij: Uitgeverij Lemniscaat
ISBN: 9789047715887
87 pagina’s
Prijs: €19.99
Verschenen: 2024