Skip to content
Een bal in het heelal

Potje ruimtevoetbal

Een van de toverstofjes die kinderboeken bevatten, is dat de grens tussen werkelijkheid en fantasie er fluïde in is. Dat maakt dat ook ‘volwassen kinderen’ ze zo graag lezen. Om zich te laven aan dat moeiteloos hinkstapspringen tussen waar en niet-waar. Tussen ‘je-weet-wel-beter’ en ‘kan best’. Een geloof dat je richting het volwassen worden, ergens onderweg, onherroepelijk verliest. Een bal in het heelal van Margaretha van Andel is zo’n boek dat je daar weer even aan herinnert.

Ruimtevrienden en aardse ouders
Sam heeft een mooie voetbal. Blauwgroen ligt hij op de eerste pagina te wachten, zijn voeten jéuken gewoon om er een flinke trap tegenaan te geven. Dat doet Sam dan ook. Een loeierd van een trap. Zó hard dat…

‘De bal verdween…
“Woei!” riep Sam.
“Zag je dat?
Die knetterde dwárs
door de wolken heen.”’

Een schot om trots op te zijn. Alleen jammer van zijn bal. Maar Sam weet raad. In de rommelschuur duikelt hij zijn raket op en vliegt naar het heelal op zoek naar zijn bal.

Op de maan zit een meisje met een meterslange vlecht. Het is Maartje. Maartje van de maan. En ja, ze heeft Sams bal wel gezien, maar net weer teruggeschopt richting aarde. En dat terwijl ze best in was voor een potje voetbal. Alleen is ook maar alleen, zo op die kale maan. Dat wordt een voetbalafspraakje waarvoor Sam belooft de volgende dag terug te komen. Maartje zal een elftal van al haar ruimtevriendjes regelen. Van Urgh van Uranus tot de Mozzer van Mars. Maar thuis zijn er natuurlijk altijd weer moeders. En buurvrouwen. Die knalbal was vlak voor haar raam beland. ‘Kijk je wel een beetje uit?/ Het kost een hoop,/ zo’n nieuwe ruit.’

Zuurstokvenus en degelijk wit
De volgende dag ontspint zich een potje ruimtevoetbal met de meest fantastische wezens die Sams bal vanaf de meest bizarre planeten wegschieten. Illustrator Peter-Paul Rauwerda heeft zich met zichtbaar plezier uitgeleefd op alle paginavullende platen. Het Vliegje van Venus ligt bevallig op haar zuurstokroze planeet die afgetopt lijkt met chocola en smarties. Jip van Jupiter blijkt een enorme octopus met aan elke voet een andere schoen en Stas vouwt op zijn Saturnus bootjes van papier die hij op de groene ring om zijn planeet laat varen. Het is een en al kijkplezier.

De toch wat dromerig aandoende wolkerige illustraties hebben genoeg pit en kleur om niet wee te worden. En ook al loopt het rijm niet overal even soepel, het verrassingselement maakt veel goed, zowel bij het voorlezen als bij het zelf lezen. De tekst is namelijk zo over het boek verdeeld dat een nachtblauwe rechterpagina steeds de aftrap inluidt vanaf een nieuwe planeet die pas bij het omslaan van de bladzijde in volle glorie opdoemt. En als je uitgekeken bent en weer een bladzijde omslaat, ben je — bam — weer even terug in de realiteit. Met de herhaalde waarschuwing van de buurvrouw op een degelijk witte linkerbladzijde: 

‘“Jongen, jongen,
Kijk toch uit,
Straks raak je nog een ruit.”’

Ieder kind voelt op zijn klompjes aan dat waar het steeds maar nét goed gaat, je erop kunt wachten dat het ook een keer misgaat. Gelukkig gaat het boek niet over het opgeheven vingertje, maar over het volledig in je spel kunnen opgaan en onbevangen het hele heelal tot je vriendenkring rekenen. En dat is precies waar wij als volwassenen zo jaloers op kunnen zijn. Want als je eenmaal op de leeftijd van de ‘degelijk witte pagina’ bent belandt, kun je alleen maar met verwondering en weemoed naar de nachtblauwe en zuurstokroze werelden kijken. Leve het kinderboek. Leve het voorleesritueel.

Je zoon in het heelal
Van Andel en haar zusje vertelden elkaar als kind elke avond een zelfverzonnen verhaal. Nog steeds houdt ze van boeken die werelden bieden om in te verdwijnen. Ze vertaalt al jaren jeugdboeken uit het Engels, maar schrijft zelf ook. Daarbij bestrijkt ze alle genres, van het fantasievolle prentenboek tot de geëngageerde young adultroman. Haar vertaling op rijm van Een jurk met zakken van Lily Murray werd genomineerd voor de Filter Vertaalprijs 2023 en was haar inspiratie voor Een bal in het heelal.

Rauwerda begon als reclametekenaar, maar kun je kennen van illustraties voor grote namen als Gideon Samson, Anke Kranendonk en Guus Kuijer (Het boek van alle dingen, Florian Knol). En wie goed oplet, ziet een vage gelijkenis tussen Florian en de Mozzer van Mars. Ook Stas van Saturnus heeft bekende trekken. Rauwerda bekende dan ook dat zijn zoontje af en toe model staat voor zijn werk. Kijk, als je zo’n vader hebt, dan kan alles echt. En sta je wérkelijk middenin een potje ruimtevoetbal. Voor alle andere kinderen is er dit boek.

© illustratie: Peter-Paul Rauwerda, uit Een bal in het heelal van Margaretha van Andel, een uitgave van Lemniscaat 2024

Een bal in het heelal
Verschenen bij: Lemniscaat
ISBN: 9789047715016
65 pagina’s
Prijs: €15.99
Verschenen: 2024