Skip to content
Waarom de wereld niet eerlijk is

Niet eerlijk!

Wat een heerlijk boek om te lezen! Geschiedenis, aardrijkskunde, biologie, psychologie, filosofie, sociologie, het zit er allemaal in. Dat klinkt misschien saai, maar dat is het geen moment, want het is een boek vol waargebeurde verhalen, met ook nog eens ‘een van de vreemdste verhalen die je ooit zult horen’. Yuval Harari werd wereldberoemd met het Boek Sapiens, dat in meer dan 45 talen is verschenen, waarin hij zijn visie op de evolutie van de mens schetst. In Waarom de wereld niet eerlijk is legt hij een deel van deze visie uit voor de jongere lezer. Harari neemt ons mee terug tot aan onze oudste voorouders, de jagers en verzamelaars, om vanaf daar te vertellen hoe de wereld geworden is zoals die nu is. En die is niet altijd eerlijk. Hoe dat heeft kunnen gebeuren, wordt duidelijk uit de verhalen die Harari vertelt, prachtig ondersteund door de talrijke en mooie illustraties van Ricard Zaplana Ruiz. Wie dit boek gelezen heeft, weet wat meer over Het mysterie van de mens, zoals de serie heet waarin dit boek is verschenen.

Van verzamelen naar weggooien
We weten allemaal wel dat onze voorouders jagers en verzamelaars waren en dat ze daarna boeren werden. En dat kleine dorpjes uitgroeiden tot steden. Dat gemeenschappen koninkrijken werden. Dat we steeds meer gingen uitvinden, stoommachines, auto’s, vliegtuigen, mobiele telefoons, noem maar op. Maar zo gaan we wel met zevenmijlslaarzen door de geschiedenis. Zijn we ons er wel van bewust dat het duizenden jaren heeft geduurd om te komen van het verzamelen van vruchten, zaden en noten naar het zelf zaaien van granen om die later te kunnen oogsten? Weten we dat jagers en verzamelaars veel gezonder waren dan de boeren? Realiseren we ons dat tussen de eerste dorpen en het ontstaan van steden zo’n 10.000 jaar zit? En dat het grote Egyptische rijk ‘pas’ 4.000 jaar geleden is? Stap voor stap neemt Harari je mee in de geschiedenis en legt hij uit hoe maatschappelijke ontwikkelingen tot stand kwamen. Dit illustreert hij met gesprekken tussen mensen, die de ontwikkelingen in die tijd op een andere manier beleven. Het leukste zijn de skeletten Zamelbot en Boerschedel, een jager-verzamelaar en een boer, die met elkaar in gesprek gaan over hun wijze van leven. Aan skeletten kun je namelijk heel veel aflezen en dan blijkt dat Zamelbot een stuk gezonder is dan Boerschedel, hij loopt rechtop, heeft geen botbreuken en heeft al zijn tanden nog! Jagers en verzamelaars hadden geen virussen en epidemieën, ze hadden geen hongersnood en geen oorlogen. Wat is er mis gegaan?

Ongelijkheid
In de wereld waarin wij nu leven is veel ongelijkheid. Sommige mensen zijn zo rijk dat ze in paleizen met zwembaden wonen, in privéjets vliegen en nooit hoeven te werken. Anderen zijn zo arm dat ze in een hutje zonder wc wonen, hard moeten werken voor weinig geld en nauwelijks eten kunnen kopen. Sommige mensen hebben veel meer macht en maken regels waar anderen zich aan moeten houden en straffen mensen die niet doen wat ze zeggen. In veel culturen en religies is de vrouw ondergeschikt aan de man. Er zijn nog steeds landen waar twee mensen van hetzelfde geslacht niet van elkaar mogen houden. Veel mensen kopen goedkope kleding die onder slechte omstandigheden door kinderen gemaakt wordt. Dit is niet altijd zo geweest. Bij de jagers en verzamelaars waren de mensen gelijk en waren de taken eerlijker verdeeld. Er waren natuurlijk wel eens ruzies, maar er waren geen landen of koningen die oorlog met elkaar voerden. Wij denken wel dat we nu allemaal veel beter voor elkaar hebben, maar er is in onze wereld ook heel veel wat niet eerlijk is!

Verhalen
Stap voor stap is de wereld veranderd naar wat die nu is. Deze verschuiving van één wereld met rondtrekkende jagers en verzamelaars naar de 196 onafhankelijke landen die we nu kennen, ging niet vanzelf. Harari legt uit wat daar allemaal bij kwam kijken. Zo was er heel wat organisatie nodig en ook de uitvinding van het schrift heeft daaraan bijgedragen. Het belangrijkste was om grote hoeveelheden mensen te bewegen zich als één groep te gedragen. Een groep die in hetzelfde gelooft, voor hetzelfde wil werken, vechten en zelfs sterven. Het vormen van zo’n grote groep van duizenden individuen is van alle dieren alleen de mens gelukt. Wat is het grote geheim van de mensen dat ze dit kunnen? Dromen! Dromen die veel mensen gezamenlijk hebben, waarin soms wel miljoenen mensen tegelijk geloven. De supporters van een voetbalclub bijvoorbeeld, de inwoners van een land of de gelovigen van een religie. Hoe komt het dat al die mensen tegelijk in dezelfde droom geloven? Dat komt door verhalen! Mensen kunnen verhalen verzinnen, vertellen en er in gaan geloven. Dat laatste gaat niet vanzelf, daarvoor moet hetzelfde verhaal heel vaak aan heel veel mensen verteld worden. Hoe dat werkt en waarom dat soms niet eerlijk is, legt Harari uit in zijn boek.

Niet alles geloven
Het is niet eerlijk dat door verzonnen verhalen mensen ongelijk zijn en geen gelijke kansen hebben. Het is niet eerlijk dat verhalen leiden tot oorlogen, uitbuiting en onderdrukking. Daarom waarschuwt Harari er tot slot voor dat je niet alle verhalen die je hoort zonder meer moet geloven. Dat is een belangrijke boodschap voor de (jonge) lezer. Neem niet alles voor waar aan, geloof niet alles wat (volwassen) mensen zeggen. Blijf nieuwsgierig, blijf onderzoeken, blijf je eigen oordeel vormen. Geldt dat dan ook voor dit boek van Harari? Jazeker! Harari heeft dit boek niet speciaal voor Nederland geschreven. Wat hij schrijft zou voor de hele wereld moeten gelden, maar dat is natuurlijk niet zo. Om bijvoorbeeld in Nederland de Belastingdienst een van grootste angsten van volwassen te noemen, gelijk aan spoken en demonen… Dan sla je de Nederlandse plank behoorlijk mis. Het is zeker zo dat de Nederlandse overheid grote fouten heeft gemaakt, ook de Belastingdienst. Maar daarmee is het nog niet de grootste angst van iedere Nederlander. Ook de bewering dat ambtenaren ‘beslissen welke kinderen er op welke school komen en welke leraren welke lessen geven’ staat te ver af van de Nederlandse situatie. Hier hadden vertaler en uitgever wat meer mogen nuanceren. 

Lees dit boek, maar geloof dus niet alles wat je leest!

Marco Zoon

Een geboren lezer ben ik niet. Op de basisschool speelde ik liever buiten en op de middelbare school was lezen een plicht, geen vreugde. Tot ik de boeken van Marten Toonder ontdekte. Ik verslond de verhalen van Heer Bommel, wat een mooie taal, en verzamelde ze allemaal. Daar bleef het niet bij, ik bleef lezen en verzamelen, kasten vol. En dankzij mijn dochters heb ik de kinderboeken ontdekt die ik vroeger niet las. Oude parels en nieuwe titels. Boeken die gelezen moeten worden ook door volwassenen.

Waarom de wereld niet eerlijk is
Verschenen bij: Uitgeverij Leopold
ISBN: 9789493295131
170 pagina’s
Prijs: €19.99
Vertaling door: Inge Pieters
Verschenen: 2023