Moderne hervertelling van een oud verhaal

In 1873 schreef Jules Verne Reis om de wereld in tachtig dagen. Anderhalve eeuw later spreekt het boek nog steeds tot de verbeelding en wordt het nog frequent gelezen.  Adwin de Kluyver – schrijver, historicus, organisator van filmfestivals en poolreiziger -studeerde cultuurgeschiedenis en richtte zich in zijn eerdere werk vooral op ontdekkingsreizen en poolgeschiedenis. Met Aouda en Passepartout waagt de Kluyver zich voor het eerst aan een jeugdroman. Zijn fascinatie voor reizen, geschiedenis en ontdekkingsverhalen vormt daarbij een vanzelfsprekende brug tussen zijn eerdere werk en deze nieuwe roman. Met Terug uit de Witte Hel (2016) debuteerde hij als schrijver. Daarna verschenen onder meer Het gedroomde Noorden, Niemandsland en De eilanden van goed en kwaad. Zijn boeken voor volwassenen werden meermaals genomineerd en ook in het buitenland uitgegeven.

Aouda en Passepartout is een hervertelling van Jules Vernes beroemde boek, maar de Kluyver kiest bewust voor een ander perspectief. Waar bij Verne vooral Phileas Fogg en diens weddenschap centraal staan, krijgen hier twee personages die oorspronkelijk slechts een bijrol vervulden het verhaal in handen. 
In 1872 vertrekt de rijke Engelsman Phileas Fogg op een reis rond de wereld. Hij wil bewijzen dat dit binnen tachtig dagen kan. Passepartout, zijn Franse bediende, reist met hem mee. Onderweg wordt Aouda, een achttienjarige Indiase weduwe, van de brandstapel gered. Vanaf dat moment maakt zij eveneens deel uit van het gezelschap. Tegelijk worden ze achtervolgd door rechercheur Fix van Scotland Yard, die Fogg verdenkt van een bankroof.

Zelfbeschikking
De grote kracht van De Kluyvers versie is dat de wereldreis niet langer alleen een fysieke race tegen de klok is. Voor Aouda en Passepartout wordt de reis vooral een zoektocht naar vrijheid en identiteit. Aouda is uitgehuwelijkt en dreigt als weduwe het slachtoffer te worden van een ritueel waarbij zij op de brandstapel moet sterven. Haar redding betekent dan ook meer dan het ontsnappen aan een concrete dood: ze krijgt de mogelijkheid om voor het eerst zelf over haar leven te beslissen. Passepartout heeft op zijn beurt een verleden als jonge revolutionair in Parijs en is gevlucht nadat hij zich tegen sociale ongelijkheid en uitbuiting heeft verzet. Beiden zijn dus buitenstaanders die weigeren zich zomaar neer te leggen bij de plaats die de maatschappij hun heeft toegewezen.

Vooral Aouda is overtuigend uitgewerkt. Ze is geen hulpeloos slachtoffer dat door een man gered moet worden, maar ontwikkelt zich tot een zelfstandige jonge vrouw die steeds meer haar eigen keuzes maakt. In tegenstelling tot Verne, waar ze grotendeels stil blijft,  geeft de Kluyver haar grotendeels een eigen stem. Ook Passepartout krijgt veel meer diepgang. Zijn opstandigheid, idealisme en verleden maken hem tot meer dan de komische bediende uit het oorspronkelijke verhaal. De relatie tussen Aouda en Passepartout is bovendien interessant omdat beiden elkaar versterken zonder dat de een de ander voortdurend hoeft te redden. Phileas Fogg blijft herkenbaar als de beheerste, mysterieuze reiziger, maar krijgt eveneens meer menselijke gelaagdheid. Rechercheur Fix zorgt ondertussen voor de nodige spanning en achtervolging.

Een ander perspectief
Ook de stijl waarin de Kluyver schrijft is best aangenaam. Hij schrijft beeldrijk en zintuiglijk, waardoor de verschillende landen en landschappen tijdens de wereldreis sterk tot leven komen. Tegelijk blijft het tempo hoog. De wisselende perspectieven zorgen ervoor dat je niet alleen wilt weten of de reizigers de tachtig dagen halen, maar vooral wat er met Aouda en Passepartout zal gebeuren. De stijl is toegankelijk genoeg voor jonge lezers, maar bevat voldoende literaire kwaliteit om ook volwassenen te boeien en is bovendien doorspekt met heel wat humor.

Het belang van Aouda en Passepartout ligt vooral in de manier waarop De Kluyver een klassieker vanuit een hedendaags perspectief herschrijft. Hij probeert Reis om de wereld in tachtig dagen niet te corrigeren of te vervangen, maar laat zien hoeveel een verhaal verandert wanneer andere personages het woord krijgen. De koloniale en patriarchale verhoudingen van de negentiende eeuw blijven aanwezig, maar worden kritisch bevraagd. De reis wordt daardoor een metafoor voor emancipatie: vrijheid betekent niet alleen ergens naartoe kunnen reizen, maar ook zelf mogen bepalen wie je bent en welk leven je wilt leiden.

Het boek laat jongeren op een aantrekkelijke manier kennismaken met een literaire klassieker en tegelijk gesprekken openen over kolonialisme, vrouwenrechten, vrijheid en identiteit. Soms is de moderne emancipatoire boodschap iets te nadrukkelijk voelbaar. Voor sommige lezers kan de eigentijdse visie daardoor iets te duidelijk boven op het negentiende-eeuwse verhaal liggen. Ook blijft de grote verhaallijn van Verne uiteraard herkenbaar, waardoor het verrassingseffect voor wie het origineel goed kent soms beperkt is.

Toch is Aouda en Passepartout vooral een geslaagde en intelligente hervertelling. De Kluyver bewijst dat een klassieker niet onaantastbaar hoeft te zijn om waardevol te blijven. Door de stemmen van Aouda en Passepartout centraal te plaatsen, maakt hij van een bekende wereldreis een verhaal over moed, zelfbeschikking en vrijheid. Het resultaat is een spannend avonturenboek dat niet alleen de vraag stelt of de wereld in tachtig dagen kan worden rondgereisd, maar vooral wie het recht heeft om zijn eigen bestemming te bepalen.