Skip to content
Heelal. Een gids voor de nachthemel

Met muziek en de NASA de ruimte in

Eind vorig jaar verschenen in vertaling twee kinderboeken over de kosmos. Ze zijn qua inhoud goed met elkaar te vergelijken. Het Verhalen Orkest. De Planeten richt zich op kinderen van een jaar of zes, zeven. Het tweede, Heelal, is bedoeld voor geïnteresseerden van een paar jaar ouder.
Er zijn duidelijke verschillen. Het ene laat een gevoel achter van een (poging tot een) spannend nachtverhaaltje dat je na afloop weglegt en niet snel meer oppakt. Het andere daarentegen prikkelt om aan de slag te gaan, ’s nachts naar de hemel te kijken en meer te willen weten.

De Britse illustratrice Jessica Courtney-Tickle heeft al een reeks boeken op haar naam staan over muziek. In de reeks Het Verhalen Orkest verschenen eerder delen over muziekstukken als ‘Carnaval der dieren’ (Saint-Saens), ‘Peer Gynt’ (Grieg), ‘De Notenkraker’ (Tsjaikovsky) en ‘De Toverfluit’ (Mozart). In de boeken wordt het verhaal achter het muziekstuk verteld. De auteurs van de teksten wisselen. Het meest recente deel (in Nederlandse vertaling) gaat over ‘De planeten’, de orkestsuite van Gustav Holst. De teksten zijn in dit geval van Helen Mortimer.

Raket-bed
Het verhalen Orkest. De Planeten
is een kleurrijk boek, maar het vertelt paradoxaal genoeg eigenlijk helemaal niet zoveel over planeten. Doel is duidelijk de suite van Holst onder de aandacht te brengen. Daar is een uiterst dun verhaaltje bij bedacht over Tim en Helen, broer en zus, die voor het eerst slapen in hun door moeder opgeknapte kamer. Ze hebben nu een raket-stapelbed en het behang zit vol glow-in-the-dark sterren en planeten. In hun droom scheert het raket-bed door de ruimte en doet de zeven planeten aan om nog net op tijd terug te keren als moeder de kinderen ’s morgens wakker maakt. Veel kennis over die planeten doen Tim en Helen niet op. Van Saturnus worden alleen de ringen genoemd, van Mercurius alleen dat die vier keer zo snel rond de zon draait als de aarde en over Mars dat hij bergachtig is en een roestige kleur heeft (in twee zinnen). Dat komt door het eigenlijke doel van het boek: vertellen over het muziekstuk van Holst. Grappig is natuurlijk dat je op de verschillende pagina’s (net als in die andere muziekboeken) op de button kunt drukken om te horen wat Holst over de betreffende planeet componeerde, al is het wel jammer dat de fragmenten zo kort zijn dat je nauwelijks een indruk krijgt van het hele stuk.

Rotsachtig
In de verhouding tussen het reisverhaaltje en de muziek van Holst valt nog een ander aspect op: het erg verschillende taalniveau. Als hun ruimtereis start zijn de eerste zinnen: ‘“We gaan de ruimte in!” gilt Helen. “Wow” roept Tim. “Wat is de aarde mooi van hieruit!” “Ik denk dat de planeet Mars daar is”, zegt Helen’.
Maar achter in het boek, als kort wordt geschetst wat Holst wilde laten horen wordt dat over Neptunus bijvoorbeeld: ‘Dit deel heet De mysticus. Een wazig, zwevend akkoord wordt door het grootste deel van het orkest pianissimo gehouden’
Zouden Helen en Tim het nog snappen?

Neem dan de schrijftrant van het tweede boek, Heelal. Daar begint het drie pagina’s lange verhaal over Mars zo: ‘Jarenlang dacht men dat er buitenaardse wezens op Mars leefden. We weten nu dat dit niet het geval is, maar tot op de dag van vandaag blijven wetenschappers zoeken naar tekenen van vroeger leven op Mars. Ruimtevoertuigen en robotverkenners zijn hard aan het werk om de rotsachtige, stoffige wereld te bestuderen. In de toekomst kunnen ook menselijke verkenners naar de planeet reizen’. Dat maakt nieuwsgierig.
Heelal van Noelia González is een stuk informatiever. Na het inleidende citaat over Mars van zojuist volgt van alles over waarom de planeet rood is, over bergen, manen en zwaartekracht en wat de reden is van de belangstelling van de mens voor Mars.
De van oorsprong Urugyaanse González is dan ook medewerker van de NASA. Het boek is geïllustreerd door Boccaccini Meadows die zich niet beperkt tot boeken, maar ook bijvoorbeeld textielontwerpen maakt en kunstenares is. Haar tekeningen voor dit boek maken bijna achteloos visueel inzichtelijk wat de auteur uitlegt, zoals in drie simpele schetsjes van de hemel rond een dennenboom vóór, tijdens en na de zonsopgang naast de uitleg over de helderheid van Venus.

Tapijt van Bayeux
Heelal
telt vijftien hoofdstukken over planeten, sterren en andere hemellichamen: de zon, de maan, de poolster, de ster Sirius, vier planeten, de melkweg, de atmosfeer enzovoorts. Per onderwerp worden in kleine tekstblokjes allerlei aspecten aangeroerd. Bij de maan bijvoorbeeld de fasen, eb en vloed, de betekenis van de maan in de geschiedenis en het verband tussen maan en maand. De paragraafjes over geschiedenis bestrijken de hele wereld. Zo is de komeet van Halley goed voor stukjes over goede wensen en vallende sterren, een geloof dat al gold in de tijd van Ptolemaeus, maar ook over de oudste vermelding van de komeet al in 240 v. Chr. in China en een stukje over het Tapijt van Bayeux waarop de komeet staat afgebeeld.
González legt eenvoudig uit hoe je sterrenbeelden kunt herkennen en stimuleert de lezer om actief de hemel te verkennen. En er is ruimte voor kleine weetjes als: waarom lijken sterren te knipperen en hoe ontstaat het broeikaseffect?

Voor wie meer wil is achterin een lijst van zestien websites opgenomen waar de leergierige lezer terecht kan voor beelden en verdere kosmische avonturen. De meeste zijn in het Engels, maar voor de vertaling zijn er ook drie uit Nederland toegevoegd.


Titel: Het Verhalen Orkest. De Planeten.
Auteur: Jessica Courtney-Tickle (tekstbijdragen Helen Mortimer)
Vertaling: Monique van der Zanden
Uitgeverij Christofoor (2023)
ISBN: 9789060389836
24 pagina’s
Prijs: € 22,95

Titel: Heelal. Een gids voor de nachthemel
Auteur: Noelia González
Illustraties: Sara Boccaccini Meadows
Vertaling: Johanna Rijnbergen
Uitgeverij Lemniscaat (2023)
ISBN: 9789047715054
64 pagina’s
Prijs: € 19,99

Heelal. Een gids voor de nachthemel
Verschenen bij: Uitgeverij Lemniscaat
ISBN: 9789047715054
64 pagina’s
Prijs: €19.99
Vertaling door: Johanna Rijnbergen
Verschenen: 2023