Liefde is geen misdaad

‘In mijn familie liggen geheimen als stof onder een tapijt’ denkt hoofdpersoon Tim uit Het geheim, de nieuwste young adultroman van de Vlaamse schrijfster Brigitte Van Aken. Volgens Van Akens redacteur van de jonge uitgeverij Salto, een kinder- en jeugdboekenonderdeel van Standaard Uitgeverij, zal deze jeugdroman ook oudere generaties aanspreken, omdat hij gaat over intergenerationele trauma’s als gevolg van keuzes, angsten en familiegeheimen. De ondertitel luidt dan ook Vijf generaties, één verleden. 

De vijftienjarige Tim is de hoofdpersoon en ik-verteller van het verhaal dat zich afspeelt in het nu halverwege de jaren twintig van de 21^e eeuw. Het boek speelt zich deels af in een schoolomgeving. Dat levert scènes op die herkenbaar zijn, grappig soms, pijnlijk puberaal en onzeker maar ook vertrouwd en veilig. Tim heeft een crush op klasgenoot Simon, maar die zegt niet van de jongensliefde te zijn, wat Tim tot het eind aan toe in twijfel trekt. Maar als hij Simon aanspoort ‘uit het hok te komen’ bijt Simon hem toe dat er ‘helemaal geen hok [is]’. Tim is enig kind van vrolijke ouders. Hij is een gevoelige jongen en vijfde generatie van een familie met de nodige onuitgesproken maar overduidelijke wrevels. Hij voelt de spanning tussen zijn oma Marion en háár oma Denise van Hees, Tims honderdjarige grootmoe die in een verzorgingshuis woont, en gaat op onderzoek uit. Hij bevraagt met name zijn oma en zijn overgrootouders, de ouders van zijn oma dus, die in Duitsland wonen. Daarmee is de roman niet alleen een boek over liefde, puberteit en het scholierenbestaan, maar ook een wieheefthetgedaan over oorlog en schuld.

Schuld en liefde
Verspreid in de roman zijn drie op grijs papier gedrukte gedeeltes opgenomen: stukken die het personage Tim geschreven heeft op basis van wat oma Marion en de Duitse overgrootoma Angèle hem hebben verteld. Tim wil schrijver worden, zoals zijn grootmoe Denise die pamfletten tegen de Duitsers schreef, zijn overgrootmoeder Angèle die voor de krant schreef en zijn moeder die voor een tijdschrift werkt. Voor de jonge Tim is het oordeel van zijn docent Nederlands dus belangrijk, maar hij beschermt zichzelf tegen te weinig erkenning door te stellen dat leraren die talent ontkennen van alle tijden zijn. Gelukkig zegt oma dat hij een goede schrijver zal worden, omdat hij veel vragen stelt. Ondertussen valt er veel intertekstualiteit te genieten in de roman bijvoorbeeld als er gerefereerd wordt aan Paul van Ostayen, J.C. Bloem en Ted van Lieshout. Tims achternaam is Op de Beeck.  

‘Familieverhalen zijn grotendeels gebaseerd op één groot thema. Schuld’, zegt Tims leraar Nederlands tegen hem nadat hij Tims teksten gelezen heeft. De schuldvraag gaat over wie dader en wie slachtoffer is in oorlogstijd, ook in Tims familie. Tim ervaart door zijn naspeuringen en gesprekken dat een familiegeschiedenis in stukken en brokken en fout wordt doorgegeven aan volgende generaties en dat de tijd de waarheid kan veranderen. Maar sommige feiten blijven feiten en er valt dus wel degelijk een (aantal) geheim(en) te ontrafelen zoals beladen, verzwegen liefdes. ‘Liefde is geen misdaad’, zegt oma Marion ontroerd als alles haar duidelijk is. Ze bedankt Tim voor zijn speurwerk en inzet. ‘Vijf generaties, één verleden’, zegt hij daarop. En hij weet het nu zeker: hij wordt later oorlogsjournalist.

Mooi geschreven
Er zijn meerdere geheimen in de roman. Tims homoseksualiteit wordt niet gethematiseerd noch geproblematiseerd, wat verfrissend en fijn is, maar voor een aantal andere personages in de roman is de seksuele voorkeur wel een geheim. En dan draagt Tim ook nog een geheim schuldgevoel met zich mee tegenover zijn vriend Simon die hij een paar jaar geleden ‘verraden’ heeft. Tim noemt zichzelf wel een piekeraar, die ’s nachts als een woelend varken in de modder van zijn bed ligt. Maar na al zijn detectivewerk, het praten met familie en andere betrokkenen, het verwerken van zijn liefdesverdriet en de ontmoeting met een nieuwe liefde in Duitsland, de Oekraïense vluchteling Pjotr, is de inmiddels 16-jarige Tim mentaal gegroeid. Hij is wie hij is en wil niets meer verbergen, realiseert hij zich. Thuis kon hij wel met zichzelf leven, maar niet goed van zichzelf houden. Bij zijn overgrootouders in de Eifel in Duitsland is hij gaan houden van wie hij geworden is. Maar hij realiseert zich ook dat het niet aan hem is iemand anders te veroordelen voor iets wat diegene verborgen wil houden. Nonkel Mik, voor wie België te klein en te lelijk is en de wereld wellicht te groot en te mooi, die een regenboog op het handschoenkastje in zijn auto heeft en grootva Jos Peeters mogen hun geheimen hebben en óók zijn wie ze zijn.

Op de omslag van het boek staan foto’s van de moeder van de schrijfster, als om de waarde van verschillende generaties te onderstrepen. Van Aken is lang lerares Nederlands geweest wat goed te merken is in de warme en geloofwaardige beschrijving van de schoolscènes en de rol van de docent Nederlands voor een leerling. Ze is al ruim 30 jaar auteur en heeft zo’n vijftien boeken geschreven. Haar nieuwste young adultroman Het geheim is een pareltje. De roman is prachtig geschreven met mooie Vlaamse uitdrukkingen, ‘ik heb een moeder met een hoekje af’, veel originele en humoristische beeldspraak en raak verwoorde observaties die maken dat hij vlot en fijn leest. Tim trippelt als een vrijgelaten vogel, bij Simon blijven de woorden vastzitten als een kei in zijn keel. ‘Als je verdrietig bent, moet je naar de wolken kijken’, zegt Tims moeder tegen hem als hij liefdesverdriet heeft. Verdriet is er aan het eind van de roman ook bij de inmiddels 101-jarige grootmoe van Tim. Hij rijdt haar in de rolstoel weg van het bed. ‘Waar gaan we naartoe jongen?’ vraagt ze. ‘Naar de wolken kijken’, antwoordt hij.