Hoe trotseert een klein broertje een ijskoud meer?

In Duizend Vadem van Benny Lindelauf vertelt Bor graag verhalen aan zijn kleine broer Warre. Warre is dol op de verhalen van zijn broer. Op alle verhalen, behalve één. En juist dat verhaal vertelt Bor het vaakst. Het gaat over Duizend Vadem. ‘Er is daar ooit een vrouw verdronken.’ Warre wil het niet horen en smeekt zijn broer iedere keer om het verhaal niet te vertellen. Maar Bor luistert niet. Duizend Vadem is het ijskoude meer waar Warre samen met zijn broer aan woont. Het meer is niet alleen enorm uitgestrekt, maar ook vreselijk diep. Het is een meer waar vreemde verhalen over de ronde doen. Een meer waarin mensen en kinderen zijn verdwenen. Ook Roos, de vrouw van een visser. 

Wanneer Roos een kind krijgt, blond, met een kwikzilverig lijf en vliezen tussen de vingers, gelooft de visser niet dat het kind van hem is en wordt hij woest. Op een dag laat hij het kind achter aan de oever van het meer en wordt dronken. Als zijn vrouw die avond thuiskomt, gooit hij haar midden in de nacht het huis uit, zonder lantaarn en met een storm op komst. Roos raakt in het water en verdrinkt. 

Het lijkt wreed dat Bor dit verhaal steeds opnieuw vertelt, maar hij doet dit met een reden. Hij wil Warre bij het onheilspellende meer weghouden. Het is zijn manier om zijn kleine broer te beschermen. Dan is het hout op en moet Bor naar het bos. Als grote eland terugkomt zonder Bor, besluit Warre hem te gaan zoeken. Hij vindt zijn broer, gewond. Warre is net op tijd en Bor heeft hulp nodig. Het dichtstbijzijnde stadje is Tol, maar dat ligt aan de overkant van het bevroren Duizend Vadem. Met veel moed en wanhoop besluit Warre het vervloekte meer op te gaan. 

Wanneer woorden beelden worden
Lindelauf schreef dit verhaal al eerder. Het gelijknamige verhaal verscheen in 2020 in Hele verhalen voor een halve soldaat. Nu wordt het verhaal over Duizend Vadem opnieuw verteld als bewerking, en dit keer in samenwerking met illustrator Moos Boeke. Het is Boeke gelukt om in eigen stijl de mooie taal van Lindelauf aan te vullen, te verrijken en te vormen tot een meer dan prachtig beeldverhaal. De authentieke, met potlood gemaakte illustraties zijn uitgevoerd in grijstinten, wat zorgt voor een mysterieus en soms duister randje aan het geheel, maar tegelijkertijd geeft juist die keuze sfeer aan het verhaal. De beelden dragen het verhaal minstens net zo krachtig als de tekst. 

De illustraties laten bovendien ruimte voor eigen interpretatie. Waar Lindelauf met woorden de wereld van Warre en Bor opbouwt, laat Boeke zien hoe die wereld eruit zou kunnen zien. Daarmee wordt niet alles voor de lezer ingevuld, de beelden voegen juist een nieuwe laag toe. De donkere bossen en uitgestrekte landschappen geven de wereld van Warre iets groots en overweldigends. Op sommige momenten lijken de personages bijna op te gaan in hun omgeving, terwijl ze op andere momenten juist heel dichtbij komen. Die afwisseling versterkt de sfeer en zorgt ervoor dat de illustraties niet alleen laten zien wat er gebeurt, maar ook iets vertellen over hoe Warre zijn wereld beleeft. 

Ook de vormgeving draagt bij aan de sfeer van het verhaal. Lindelauf laat in Duizend Vadem zien dat hij een grote verteller is. Met zijn sprekende, rijke zinnen neemt hij de lezer mee in de wereld van Warre. De vormgeving doet daar nog een schepje bovenop. Zo zijn delen van de tekst in verschillende lettertypen gezet, bijvoorbeeld wanneer Warre ’s nachts een stem hoort die hem roept. Daardoor lees je niet alleen wat Warre meemaakt, maar word je als lezer ook meegenomen in de sfeer en spanning van het verhaal. Tekst, illustraties en vormgeving maken van Duizend Vadem meer dan een geïllustreerd verhaal: het wordt een beeldverhaal waarin woorden en beelden samen vertellen. 

Een sprookje om samen te lezen
Duizend Vadem leest als een sprookje, maar is geschikt voor oudere kinderen. De diepere lagen maken het verhaal tot een waardevol boek om samen te lezen en te bespreken. Het gaat over angst, bescherming, verlies en moed, maar ook over de verhalen die we elkaar vertellen en de redenen waarom we dat doen. Dat Duizend Vadem nu een eigen uitgave is, leent zich bovendien mooi om het oorspronkelijke verhaal en deze uitgave naast elkaar te leggen. Wat gebeurt er als er ander beeld bij komt? Wat zie je dat niet letterlijk in de tekst staat? Wat verandert er in sfeer of betekenis? En welke ruimte laat de illustrator juist aan de verbeelding van de lezer? Het zijn prachtige vragen om de diepere betekenis van het verhaal én de kracht van de combinatie van tekst en beeld te bespreken. 

Duizend Vadem is een donker en sfeervol sprookje waarin de rijke taal van Lindelauf en de bijzondere beelden van Boeke elkaar vinden. Een verhaal dat je niet alleen leest, maar waar je ook naar blijft kijken. 

Illustraties: Moos Boeke