Skip to content
Ze kwamen ons halen

Het wrede kampleven door de ogen van een achttienjarige

Van bij de opening van Zij kwamen ons halen wordt de lezer meegezogen in een beklemmende en angstige sfeer. Een klop op de deur betekent het wrede eind van het relatief gelukzalige leven van de familie Rijper. Niets zal daarna nog hetzelfde zijn. Die nacht wordt de hele familie overgebracht naar Kamp Amersfoort en voor sommigen onder hen is het de laatste keer dat ze elkaar zien.

Met deze aangrijpende insteek begint Martine Letterie haar relaas over Kamp Amersfoort en de gruwelen die daar hebben plaatsgevonden. De auteur is natuurlijk geen onbekende in de  wereld van de jeugdliteratuur. Ze is gespecialiseerd in historische kinderboeken en won eerder al de Zilveren Griffel en de Kleine Cervantes. Het pas verschenen boek  Ze kwamen ons halen heeft voor de haar wel een aparte betekenis en draagt ze in haar hart. Het Nationaal Monument Kamp Amersfoort vroeg haar immers het boek te schrijven. Het is precies vanuit dat kamp dat haar grootvader in 1942 gedeporteerd werd naar Duitsland om uiteindelijk nooit meer terug te keren.

Kamp Amersfoort
We schrijven 1944. De familie Rijper wordt graag gezien in Amersfoort. Vader Sjouke is predikant en samen met zijn vrouw en dertien kinderen zijn ze het toonbeeld van een godsvruchtige en vooraanstaande familie. Het verhaal wordt verteld vanuit het standpunt van de twee jongste zonen Henk en Johan. Ze zijn tieners en kijken enorm op naar hun grote broers waarvan ze vermoeden dat die actief zijn in het verzet. Het boek is ingedeeld in drie aparte delen.

In deel één, Oorlogsgeheimen, beschrijft Letterie het relatief rustige leven  van de familie in de nazomer van 1944. De vele bombardementen op Amersfoort zorgen voor heel wat sluitingen: bedrijven en scholen gaan dicht. Het leven wordt als steeds lastiger ervaren. En dan worden de oudere broers verraden. De hele familie wordt door Landwachters gearresteerd en prompt overgebracht naar Kamp Amersfoort.

In het tweede deel, Kamp Amersfoort, wordt de lezer geconfronteerd met het harde kampleven: de ondervragingen, eenzame opsluitingen en ontberingen die elk familielid afzonderlijk moet ondergaan worden nauwkeurig beschreven. Letterie maakt uiteraard een boek voor kinderen, maar gaat niets uit de weg. Ze zorgt er wel voor dat de meest gruwelijke zaken niet al te plastisch worden beschreven. Toch kan ze ook als schrijfster de waarheid geen geweld aandoen en moeten sommige vreselijke zaken vermeld worden. In Kamp Amersfoort verdwijnen plots de oudste broers en ook vader Sjouke wordt meegenomen. Niemand weet waar ze zijn. Uiteindelijk worden de andere kinderen samen met hun moeder vrijgelaten. Hun huis is ondertussen bezet door collaborateurs  en ze moeten op zoek naar onderdak. Zoon Johan, die ondertussen 18 is, blijft echter opgesloten en wordt afgebeuld in Kamp Amersfoort. Door zijn ogen wordt het wrede kampleven beschreven. Met aandacht voor detail en zonder overdrijving beschrijft Letterie de niets ontziende kampbeul Kotalla die het kamp leidt als een harde en wrede dictator. Johan overleeft door de Nederlandse kampdokter Boerma die hem in bescherming neemt en hem behoedt voor een slechte afloop.

De weg naar het einde, het laatste deel, beschrijft het einde van de oorlog, de vrijlating van Johan en de zware tol die de familie heeft moeten betalen.

Hoop en geloof, ondanks de gruwel
De gruwel en wreedheden van Kamp Amersfoort hakken er echt wel in, en dat maakt Letterie onderliggend wel duidelijk. Toch slaagt ze erin om van Ze kwamen ons halen ook een verhaal van hoop en geloof te maken. De familie Rijper blijft steunen op haar geloof en trekt zich daaraan op, zelfs na de noodlottige afloop. In haar nawoord geeft Letterie ook meer uitleg bij de totstandkoming van het boek. Ze voerde gesprekken met nabestaanden van de familie en reconstrueerde op basis daarvan het verhaal, natuurlijk werd een en ander ook geromantiseerd. Haar stijl is zeer onderhoudend en ze gebruikt eenvoudige, voor kinderen verstaanbare taal, iets wat noodzakelijk is gezien het nogal zware onderwerp. Ze schenkt heel wat aandacht aan details en kijkt vanuit een jongerenstandpunt naar het gebeuren. Op die manier brengt ze een waarachtig relaas van een zeer donkere periode uit de Nederlandse oorlogsgeschiedenis. In de herdenkingseducatie en de plaats van Kamp Amersfoort in de geschiedenis in het bijzonder, mag dit boek zeker een plaats krijgen.

Ze kwamen ons halen
Verschenen bij: Uitgeverij Leopold
ISBN: 9789025886271
176 pagina’s
Prijs: €16.99
Verschenen: 2024