Er zullen niet veel lezers zijn die vol herkenning opveren bij namen als Jinghui Nei, Tabea Rude, Alison Moriarty, Sally Morrison, Craig Struthers en nog zeven anderen. Toch staan ze in een soort eregalerij verdeeld over twee pagina’s in Alles over tijd. Het zijn allemaal in hun wereld befaamde makers of reparateurs van klokken of horloges, of daarmee verbonden kunstenaars zoals graveurs of emailleerders. In de galerij komt niet de naam voor van ‘horlogedoktor’ Rebecca Struthers. Zij is de vrouw van de hiervoor genoemde Craig, en samen met wetenschapscommunicator Alom Shaha bovendien auteur van dit onlangs in het Nederlands vertaalde boek.
Het is mede door de vaak fraaie grafische weergave van de korte teksten zeer aansprekend en kleurrijk geïllustreerd door de jonge Britse Lucy Rose. Daardoor dragen ze alle drie bij aan een boeiende inkijk in alles wat met het fenomeen tijd en ons begrip daarvan samenhangt.
Jetlag
‘Tijd staat zo centraal in ons leven dat het in de top 5 van de meest gebruikte Nederlandse zelfstandige naamwoorden staat’, lezen we in de vertaling (Volgens een onderzoek van Oxford Dictionary uit 2006 stond het in Engeland toen zelfs op plaats 1). Op dezelfde pagina een mooi citaat van de Romeinse keizer en filosoof Marcus Aurelius: ‘Tijd is een rivier, een niet te stoppen stroming van alles wat bestaat’. Alles over tijd kan dan ook niet anders zijn dan een inclusief verhaal over ons hele leven.
Het boek begint in het groot met een uitleg over het begrip tijd en de relativiteit van de beleving ervan in ons eigen dagelijkse bestaan (hij kan voorbijvliegen maar ook traag voortkruipen), maar ook in de geschiedenis en de ruimte (de relativiteitstheorie van Einstein wordt in twee korte tekstblokjes uitgelegd). Niet alleen mensen leven met tijd, maar ook planten en dieren (een bijenkolonie die in Parijs op vaste tijden te eten kreeg, bleek na een vlucht naar New York vijf uur te vroeg te willen eten; een jetlag dus, net als wij die kennen).
Minuutpijp
De mensheid had al heel vroeg behoefte aan grip op de tijd en bedacht daarvoor rekeneenheden van seconden tot eeuwen en geologische tijdperken. Er kwamen kalenders, verschillend naar gelang culturen en religies, om met lange periodes te kunnen werken. En de mens vond instrumenten uit om tijd objectief te meten: van zonnewijzers en zandlopers tot onze digitale klokken.
Vooral de uitvinding en werking van uurwerken is fascinerend beschreven. De ‘horlogedokter’ neemt de lezer mee naar het diepste binnenste van klokken en horloges en hun onderdelen. Na lezing is duidelijk hoe ze draaien, wat een echappement is, wat een minuutpijp doet en hoe uurwerken met een automaton tot bezienswaardigheid werden gemaakt (een simpele vorm is de koekoeksklok).
Eén haar
Veel aandacht is er voor het vak van horlogemaker en voor de soms minuscule maar schitterende miniatuurschilderingen daarop (soms gemaakt met penseeltjes die uit maar één haar bestaan). Er waren natuurlijk mensen nodig die al dat schoons en functioneels bedachten. Ze krijgen kleine portretjes met kernachtige biografietjes toebedeeld (als Nederlandse lezer had je gehoopt dat Eise Eisinga ertussen zou hebben gestaan, maar het Planetarium, zijn UNESCO-werelderfgoed, heeft dit van oorsprong Engelse boek niet gehaald).
Alles over tijd is een heerlijk blader- en snuffelboek met fraaie tekeningen en korte luchtig-informatieve teksten. Af en toe wordt de lezer zelf aan het werk gezet, zoals in de suggestie om een maanobservatiedagboek bij te houden. Wie geïnteresseerd is kan uren zoet zijn met het boek. En dat zouden we met een onderwerp als ‘tijd’ dat zo’n grote rol speelt in ons leven dat het een van de meest gebruikte substantieven is misschien wel allemaal moeten zijn.
