Skip to content
Gemis

Gemis vanuit kinderperspectief

Op het omslag van Diane Broeckhovens nieuwste roman Gemis prijkt een fiets. De fiets die hoofdpersoon Justus halverwege het verhaal krijgt als hij naar de ‘middelbare’ gaat maakt hem heel blij en dat is bijzonder, want zo’n blij leven heeft hij tot dan toe niet gehad. Het is de fiets die hem buiten het dorp brengt, naar de plaats waar zijn middelbare school staat en waar hij onverwacht zijn moeder terugvindt. Dat is een aangrijpend, maar ook ingrijpend moment en het vormt de opmaat voor weer nieuwe worstelingen en inzichten.

Kinderjaren
Gemis beschrijft in retrospectief Justus’ ‘coming of adolescent’ in een jungle van grotemensenproblemen. Het feit dat de jonge Justus een kind is, in het begin van de roman nog maar zes jaar jong, maakt het verhaal ontwapenend en bij tijden ontroerend, net als in de beroemde novelle Kinderjaren van Jona Oberski waarin de volwassen lezer meeleeft met een peuter die op transport naar een vernietigingskamp niet anders weet dan dat hij naar Palestina gaat. De kleine Justus voelt en ziet van alles, maar de duiding is ook in dit boek aan de lezer. Hijzelf begrijpt er niets van dat zijn moeder plotseling verdwenen is, dat haar naam niet meer genoemd mag worden en dat ze wordt doodgezwegen. Hij heeft geen andere keus dan door te leven, zich staande te houden bijvoorbeeld door vaste rituelen, zoals ‘eerst hartig, dan zoet’ bij de broodmaaltijd. Kort na zijn moeders vertrek wordt hij ziek van gemis, verdriet en onzekerheid, maar al snel herwint hij zijn levenskracht ‘omdat kinderen nu eenmaal niet zomaar doodgaan van verdriet.’

Nieuwe familie
Justus heeft niet alleen te dealen met een verplichte radiostilte rondom de verdwijning van zijn moeder, maar ook met Tantoma, een oudere zus van zijn vader die in huis komt om het gezin staande te houden, en met diverse opeenvolgende nieuwe vriendinnen die elk hun eigen problemen en gebruiksaanwijzingen inbrengen. En als er al eens een nieuwe pleegmoeder is die hij lief of aardig vindt, overvalt hem direct een knagend schuldgevoel tegenover zijn afwezige moeder. Gelukkig is er ook de school waar aandacht en ondersteuning is en is er de Italiaanse familie van zijn nieuwe klasgenoot Mario en diens oudere broer Mateo, een warm en levendig gezin waar hij altijd welkom is. Met zijn later hervonden halfzus Liv is het lastiger omgaan, want zij moet haar unieke positie in het nieuwe gezin van Justus’ moeder met hem gaan delen. Dat maakt haar jaloers waardoor ze soms kinderachtige chantagepraktijken van stal haalt.

De roman is overzichtelijk en chronologisch opgebouwd. In vijf hoofdstukken worden periodes beschreven uit 1973, ’76, ’78, ’81 en 2001. We volgen de kleine Justus aan de hand van de soms expliciet aanwezige verteller op cruciale kindermomenten als hij 6, 9, 11 en 14 jaar is en horen tenslotte kort hoe het met hem en zijn moeder verder gaat als hij volwassen is. Dat hij zijn moeder halverwege de roman terugvindt, vlak nadat hij de nieuwe fiets heeft gekregen, geeft aan dat die mentale en praktische zoektocht maar een deel van het plot is. Veel belangrijker is het inzicht in en meeleven met de kwetsbaarheid van een kind en dat tegen het decor van de onthutsende puinhoop die volwassenen er in hun eigen machteloosheid van maken. Diane Broeckhoven heet een geëngageerde schrijfster te zijn. Dat engagement zit ‘m precies hierin, in het tonen van dit leed in het leven en in de betrokken manier waarop ze de lezer deelgenoot maakt.

Regie
Ondanks het verdrietige thema is Gemis toch een fijn boek om te lezen. Dat komt voor een deel door de levenskracht die er uitspreekt en die verder gaat dan Reves: ‘Het gaat slecht, verder gaat het goed.’ Het motto van het boek luidt ‘We’ve got to live, no matter how many skies have fallen.’ Justus leeft het leven bewust en neemt regie waar dat kan. Hij neemt langzaam maar zeker heften in eigen handen en maakt belangrijke keuzes. Zo besluit hij op zijn 12e bij zijn moeder, haar partner en zijn halfzusje te gaan wonen, maar als dat toch ook niet de hemel op aarde blijkt, durft hij op zijn 14e nieuwe stappen in zijn leven te zetten. De jaren die volgen, worden zijn ‘minst eenzame jaren.’

Naast deze levenskrachtige en positieve wendingen is er de mooie, warme, soms beeldende en vaak creatieve schrijfstijl van Diane Broeckhoven die het lezen van deze roman tot een plezier maakt.

De gelouterde Vlaamse Broeckhoven heeft al vele tientallen romans op haar naam staan, zowel kinderboeken als adolescentenboeken als boeken voor volwassenen. Gemis is op de markt gebracht als ‘roman’ maar is door de thematiek, de toegankelijke schrijfstijl en de positieve, hoopvolle wendingen met name een bijzondere aanbeveling voor beginnende literatuurlezers als oudere tieners en zogenoemde ‘young adults’.

Gemis
Verschenen bij: Uitgeverij Vrijdag
ISBN: 9789464341867
160 pagina’s
Prijs: €20
Verschenen: 2023