Categorie: Non Fictie
Twijfel is macht
Recensie door: Adri Altink
Jan Paul Schutten, auteur van een alsmaar groeiende lijst van kinderboeken over geschiedenis en wetenschap, vermeldt een anekdote in zijn pas verschenen Complot. Je moet complotdenkers niet bestrijden door te doen alsof ze gek of dom zijn, wil hij maar zeggen. Ga met ze in gesprek door vragen te stellen, becommentarieer de antwoorden niet, maar vraag door. Dat is wat Schutten op een bepaalde manier zelf ook doet in zijn jongste boek. Hij toont uitvoerig aan hoe complotdenkers argumenteren en hoe hun beweringen gemakkelijk onderuit te halen zijn, maar hij duikt ook in de redenen waarom zij – vaak geen domme mensen – tot hun stellingen komen. En: hoe iedereen vatbaar kan worden voor dergelijke theorieën door denkfouten die we allemaal maken in ons dagelijkse leven.
Het grote boek van alle emoties is typisch zo’n boek dat uitnodigt om het samen met kinderen te lezen. Er valt van alles in te beleven aan de illustraties, maar ook aan de losse, korte teksten. De emoties die onder de loep worden gelegd zijn liefde, boosheid, onzekerheid, blijheid, jaloezie, dankbaarheid, verveling, verdriet, angst en eenzaamheid. Alle hoofdstukken hebben een vast stramien. Steeds is er als begin een twee pagina’s beslaande tekening waarop van alles te ontdekken valt dat te maken heeft met het onderwerp waarop op de volgende twee pagina’s wordt ingegaan. Elk van de platen heeft twee vaste figuurtjes, een slakje en het hoofdpersonage ‘Voel!’.
Clickbaits, de koppen boven artikelen die iets spannends suggereren dat niet wordt waargemaakt, maar je intussen wel hebben overgehaald er op te klikken: internet is er van vergeven. Jan Paul Schutten past ze diverse keren toe in zijn boek Schaam je gerust dood voor je ouders. De titel zelf is er al zo één. Je slaat het boek toch sneller open dan wanneer er ‘Tips waar tieners wijzer van worden’ of iets dergelijks op het omslag had gestaan. Met clickbaites (te vertalen als ‘klik-aas) op internet zit je voor je het weet in een fuik. Schutten maakt er niet alleen gebruik van, maar legt ook in heldere bewoordingen uit hoe het werkt en waarom je geneigd bent dat soort koppen aan te klikken. Waarom we dat doen heeft alles te maken met hoe ons brein en onze hormonen werken.
De Belgische journaliste en dichteres Barbara de Munnynck publiceerde onlangs Een kleine wereldgeschiedenis in grote data. Als je nog geen liefhebber van geschiedverhalen was word je het door dat boek alsnog. Het in het afgelopen voorjaar verschenen boek is breed van opzet, laat het belang van historische feiten zien en is daarnaast ook nog eens erg humoristisch. Illustratrice Isabelle Geeraerts geeft in haar omslagtekening treffend de sfeer weer: een kind zit, verdiept in een boek in een grote leunstoel waaromheen historische figuren geschaard staan die allemaal nieuwsgierig lijken te gluren naar wat er over hen wordt geschreven.
‘Geweldige verhalen die mensen elkaar gedurende duizend jaar hebben verteld om het menselijk bestaan en de wereld om hen heen te verklaren’, zo noemt Thiago de Moraes de oeroude overleveringen van volkeren over de hele wereld die hij opnam in zijn Mythenatlas. ‘De plek waar mensen wonen en de manier waarop ze leven bepaalt voor een groot deel hun ideeën over de wereld’, schrijft hij iets verder. In zijn boek heeft hij een groot aantal van die verhalen verzameld, afkomstig uit twaalf regio’s over de hele wereld: Noord-Amerikaanse stammen, de Azteken, Ierland, de Yanomami in Zuid-Amerika, de Yoruba in Afrika, de Grieken, Egyptenaren, Noren, de Slavische landen, de Hindoes, Japan en Polynesië.
Kort na elkaar, in juni en september van dit jaar, zijn twee boekjes verschenen in wat bij de uitgever een nieuwe serie zou kunnen worden onder de kop ‘Bliksemlezen’. Wetenschapsjournalist Mark Traa schrijft erin over vragen van kinderen. In het eerste deeltje ging het over dromen en slapen, zowel bij mensen als dieren, onder de titel Hoe stop je een nachtmerrie? Het tweede deeltje, Ga je echt stuiteren van suiker? bespreekt alles wat samenhangt met snoepen. De boekjes hebben een handzaam formaat; ze passen bijna in jaszak. Handig om bij de hand te hebben als je voor een snoepkraam op de kermis staat en nog eens wil opzoeken of het slim is daar toe te happen. Van Traa is geen vermanende schoolmeester: snoepen mag, het is gewoon lekker. Maar weet wel wat er in zit.
De Zweedse psychiater Anders Hansen legt in Digibrein haarfijn uit wat de (steeds intensiever wordende) omgang met telefoons en andere beeldschermen doet met onze hersenen. Dat de leesvaardigheid zich beter ontwikkelt als we van papier lezen in plaats van digitaal is maar een van zijn beweringen. […] Hansen hangt zijn boek op aan vier personificaties van gedragingen die een gevolg zijn van de beïnvloeding van ons savannebrein door de digitalisering. Het zijn Fladderige Freek (die zich maar moeilijk kan concentreren en zijn aandacht verdeelt over alles), Hanna Heeftgeentijd (die voortdurend gestresst is en overal te laat bij is), #Ping (die de hele dag op social media zit, alsmaar aan ideaalbeelden wil voldoen en veel geliket wil worden) en Slaperige Sam (die overdag versuft is en ’s nachts niet kan slapen door zijn voortdurende staren naar beeldschermen).
De geschiedenis van de mens
Recensie door: Wendy de Bert
Lange tijd hebben we geloofd dat Neanderthalers oerdom, ongemanierd en onderontwikkeld waren. En dat wij, moderne mensen, ooit uit apen zijn ontstaan. Grote kans zelfs dat je dit nog steeds denkt. Wetenschap ontwikkelt zich continu en we krijgen steeds meer inzicht in de ontstaansgeschiedenis van de mens. Wat we tot nu toe weten over onze voorouders en hoe de mensheid zich heeft ontwikkeld tot één mensensoort – Homo sapiens – lees je in het informatieve jeugdboek Van oermens tot jou, van schrijfster Tialda Hoogeveen, met illustraties van Annemiek Schellenbach.
Lotte Stegeman vertelt over de samenleving van de kip (‘een knappe kakelaar’) in haar nieuwste dierenboek Slimmer dan je denkt. Het gaat inderdaad over allerlei slimmigheden die logenstraffen dat het voor dieren met heel wat minder hersens dan wij mensen maar behelpen is om de dag door te komen. Ze zijn soms zelfs slimmer dan wij. Illustrator is opnieuw, net als in Ik voel ik voel wat jij niet ziet (over emoties bij dieren) van Stegeman uit 2022, Mark Janssen. De boeken lijken qua opmaak dan ook erg op elkaar en dat is een positieve kwalificatie. […] Stegeman en Janssen hebben een vrolijk, aanstekelijk en wetenschappelijk verantwoord boek gemaakt. Het zou niet mogen verbazen als het op gaat duiken op kandidatenlijsten voor kinderboekenprijzen: Slimmer dan je denkt is Gouden Griffel waardig.
Het is opvallend hoe vaak kinderboeken weten aan te sluiten bij de tijdgeest en lopende discussies. In het nog korte bestaan van Jong Literair Nederland kwamen boeken voorbij over gevaren van plastic, over de afvalberg, over klimaatverandering en grensoverschrijdend gedrag. […] Lichamen zijn leuk is daarom een boek waarin kleine kinderen in hun eentje kunnen bladeren om mensen in al hun verschijningvormen te zien, maar vooral een dat uitnodigt om samen te bekijken en op zoek te gaan naar allerlei kenmerken en die te benoemen om vervolgens te fantaseren over je reactie als je afgebeelde mensen in je dagelijkse leven tegenkomt.
Wat een plezier moet Philip Bunting hebben gehad bij het schrijven van De meest krankzinnige dieren ter wereld. Op zijn beurt heeft vertaler Robbert-Jan Henkes zich kunnen uitleven op woordspelletjes en grappige taalvondsten. Het is niet mogelijk ook maar één bladzijde in het boek te lezen zonder dat je moet glimlachen of schateren. Als je niet beter weet zou je kunnen denken dat Bunting zijn fantasie heeft botgevierd op niet bestaande dieren. Maar de schroefhoorngeit, de punkschildpad, de macaroni-pinguïn en de plofmier: ze bestaan echt.
Gympie-gympie: grappige naam voor een plant die één van de giftigste ter wereld is. De holle naalden van de plant zijn gemaakt van een soort glas dat zich diep in je huid kan boren als ze afbreken. Beetje gif erbij van de naald en je hebt de ergste pijn die je je kunt voorstellen. Geen wonder dat de wildste verhalen bestaan over paarden die van kliffen sprongen na het eten van de plant en – nog spectaculairder – een militair die zijn billen had afgeveegd met de gympie-gympie.
Er zijn boeken die je van kaft tot kaft kunt lezen en er zijn er waarin je hoofdstukken naar willekeur kunt aansnijden. Elk einde is een nieuw begin van Gabby Dawnay en Margaux Samson Abadie zit daar enigszins tussen. ‘Verhalen’ staat er als kop boven de inhoudsopgave, maar als je die achtereen van voor naar achter of zelfs per hoofdstuk leest, word je al snel verzadigd door de overstelpende vloed informatie en de volheid van de illustraties. Een betere ingang is het register achterin dat je kriskras door het boek kan laten dwalen. Het is een lijst die prikkelender werkt dan een gewone inventaris, zeker als je de opzet van het boek in aanmerking neemt. Elk einde is een nieuw begin is een grabbelton van voorbeelden uit de natuur (dieren en planten) en de kosmos (aarde en ruimte) die worden beschreven naar hun cyclus van ontstaan tot vergaan en weer opnieuw beginnen.
Over bioluminiscentie is het kinderboek Licht verschenen van de Britse illustrator Jennifer N.R. Smith die ook de teksten verzorgde. Dat Jennifer Smith allereerst tekenaar is valt aan de uitgave te zien want Licht is vooral een prachtig geïllustreerd boek. Veel pagina’s hebben de diepdonkere achtergrond van de diepzee, de aardbodem of de nacht, waarop Smith haar talent kan botvieren. Daardoor lijken haar lichttekeningen vol witte of lichtgekleurde stipjes en lijntjes des te meer te stralen. De teksten zijn erg kort gehouden.
Maar hoe dan? Je lichaam is van jou – over wensen en grenzen raakt aan het actuele onderwerp van grensoverschrijdend (seksueel) gedrag. Hoe pak je dat aan zonder de onbevangenheid van kinderen teveel af te remmen? […] Het is een nuttig en actueel boek, dat nergens te vermanend of te zwaar wordt. De illustraties van Agnes Loonstra dragen daaraan bij. Ze beelden op een kleurrijke en luchtige manier de beschreven situaties uit met vooral aandacht voor mimiek op gezichten.
‘Karin Lambrechtse is een lopende voedingsencyclopedie’, schrijft Susanne Roos in Het grote wielrenboek. Lambrechtse is de sturende kracht achter wat renners (in dit geval van de ploeg Jumbo Visma) te eten krijgen om zo goed mogelijk te kunnen koersen. De acht renners uit haar ploeg eten tijdens een grote ronde vier supermarktvrachtwagentjes (die dingen die je boodschappen thuis bezorgen) leeg. Het werk van Lambrechtse is een balanceeract tussen wat renners lekker vinden en wat ze beter niet kunnen eten. Ze houdt haar mannen dan wel eens voor de gek. Ze houden van hamburgers bijvoorbeeld maar die kunnen ze eigenlijk beter niet eten, althans niet zoveel. Zij maakt ze dan met weinig gehakt, opgevuld met broodkruimels, havermout, champignons en rice crispies. Dan lijken ze toch nog groot.
Misschien is de titel van Het dierendoodboek van Stern Nijland wat misleidend. Alles wat in het boek staat heeft met de dood te maken, maar toch gaat het vaak niet over de dood. Het is een boek dat bruist van het leven. Nijland, die zelf de illustraties maakte begint met een korte uitleg. De dood is heel natuurlijk in het dierenrijk, zegt hij, doodnormaal. ‘Eten en gegeten worden, daar gaat het om. Elk dier is voedsel voor een ander, dat is de voedselketen. Dood doet leven.’ Daarna bespreekt hij de natuurlijke aspecten van dierendood voor hij verder gaat met onnatuurlijke veroorzaakt door de mens.
In dit fraaie boek vertelt Muzoon Almellehan over haar leven in vluchtelingenkampen en hoe ze uiteindelijk asiel krijgt in Engeland. Heftige kost, maar luchtig en positief gebracht. Muzoon Almellehan slaagt erin vooral een mooi en sfeervol jeugdboek te schrijven vanuit de beleving van een opgroeiend meisje van twaalf. Muzoon staat bekend als ‘activiste’. Maar we zien gewoon een meisje dat door de snel veranderende wereld om haar heen zich als vanzelf inzet in haar strijd om meisjes en hun ouders er toe te bewegen vooral naar school te gaan.
Broddelboleten en Trulzwammen, Paddenstoelen in de Bommelverhalen van Klaas Driebergen en Machiel Noordeloos is niet alleen een boek voor liefhebbers van Heer Bommel of van paddenstoelen, maar ook voor liefhebbers van de onsterfelijke taal van Marten Toonder. Klaas Driebergen is een goede bekende bij de Bommel-lezers. Hij heeft inmiddels elf boeken over het werk van Marten Toonder geschreven en samengesteld.
We zijn met zijn acht miljarden op aarde, inmiddels. Een niet te bevatten aantal. En we hebben er met zijn allen ook een niet te bevatten rotzooi van gemaakt. In De grootste voetafdruk drukken Rob (auteur) en Tom (illustrator) Sears ons op geestige maar niet mis te verstane wijze met de neus op de feiten. De Sears-broers zeggen het zelf: onze hersenen zijn niet gemaakt om gigantische getallen te bevatten. Toch doen ze vervolgens een geslaagde poging om dat wat niet te bevatten is in woord en beeld inzichtelijk te maken. Om met acht miljard mensen kennis te maken moet je bijvoorbeeld duizend jaar lang dag en nacht ‘hallo, leuk je te ontmoeten’ zeggen.
Recent
In houtsneden de wereld over
Recensie door: Adri Altink
Vliegen op de rug van de Goudvogel
Recensie door: Linda Wilting
Een schattig kippetje zoekt gezelschap
Recensie door: Alma Lanjouw
Miet De BruynNooit meer oorlog?
De kleine prins kijkt nog altijd met het hart
Recensie door: Joke Aartsen
Het dagelijkse leven, maar dan samen
Recensie door: Ardie Bos
Altijd spelen bij Babushka
Recensie door: Tessa Uiterwijk (17 jaar)
Kattenkopjes en poezenpootjes
Recensie door: Miet De Bruyn
Humoristisch bezoek aan de prehistorie
Recensie door: Adri Altink
Een onverwachte gast
Recensie door: Iris Kraaij
De laatste vloed
Recensie door: Evert Zoutewelle
Miet De BruynDe ballon
